ตำนานแม่นาก

ตำนานแม่นาก เป็นผีที่เกี่ยวข้องกับ สมเด็จพระพุฒาจารย์โต

ตำนานแม่นาก นับว่าเป็นเรื่องเล่าอมตะของคนไทย

ตำนานแม่นาก ร่ำลือกันมาหลายยุคหลายสมัย เนื้อหาแต่ละฉบับบางทีอาจต่างๆนาๆบ้าง แต่ว่าส่วนหนึ่งมักมีกล่าวถึงสมเด็จพุฒาจารย์ (โต) พระผู้ใหญ่ ซึ่งผู้คนจำนวนไม่ใช้น้อยอาจสงสัยกันว่าพระผู้ใหญ่ซึ่งเป็นที่เคารพเริ่มถูกเชื่อมโยงกับ “ผีชาวบ้าน” ได้อย่างไร

เรื่องเล่าเหนือธรรมชาติในไทยก็เป็นเหมือนกันกับอีกหลายประเทศ แต่ละแห่งมีกันหลากหลายมากมาย ถึงจะมีมากล้น เรื่องเดียวที่เป็นชิ้นคลาสสิกซึ่งดูเหมือนจะทุกสมัยก็ยังเสนอมาเอ่ยถึงเสมอเป็นเรื่อง “แม่นากพระโขนง” ถึงแม้ว่าเรื่องราวจะผ่านมากว่าร้อยปีและจากนั้นก็ตาม ในยุคสมัยใกล้เคียงกับเรื่องราว เจ้านายชั้นผู้ใหญ่ ก็ยังรู้จักประเด็นนี้

สำหรับต้นตอของเรื่องราวนี้ เอนก นาวิกมูล ผู้ค้นคว้าข้อมูลทางประวัติศาสตร์หลายด้านรวมทั้งเก็บข้อมูลหลักฐานเกี่ยวกับแม่นาก เรียบเรียงไว้ภายในหนังสือ “เปิดตำนานแม่นากพระโขนง” โดยเจ้าตำรับเรื่องราวของ “แม่นาก” ที่มั่นใจว่าเก่าแก่ที่สุดเป็นฉบับนายกุหลาบ (ก.ศ.ร. กุหลาบ เกิดสมัยรัชกาลที่ 3 พุทธศักราช 2377 ถึงแก่กรรมสมัยรัชกาลที่ 6 พุทธศักราช 2464) เขียนลงในประเทศไทยจำพวก ฉบับเดือนมีนาคม รัตนโกสินทร์ศก 118 พุทธศักราช 2422 เป็นการเขียนตอบคนอ่านที่เขียนปัญหาในต้นแบบโยกสี่สุภาพมีมารยาทมาถามผู้รอบรู้เรื่องเก่า

นายกุหลาบเขียนคำตอบเป็นความเรียงความยาวหน้าครึ่ง สาระสำคัญว่าพระศรีสมโภช (บุศย์) ผู้สร้างวัดมหาบุศย์ เล่า “อำแดงนากพระโขนง” มอบพระผู้เป็นเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส (วัดโพธิ์) เสด็จอุปัชฌาย์ของนายกุหลาบ เรื่องผีแม่นากตามข้อเขียนของนายกุหลาบ เป็นเหตุการณ์ที่เกิดในสมัยรัชกาลที่ 3 (ครองราชย์ระหว่าง พุทธศักราช 2367-2394) เรื่องราวของนายกุหลาบสะท้อนว่าแม่นากมีตัวตนจริง แต่ผีที่เล่าลือกันนั้นเป็นผีปลอม เนื่องจากลูกของนายชุ่ม-อำแดงนากหวงสินทรัพย์ของพ่อ กลัวพ่อจะมีภรรยาใหม่ ก็เลยทำอุบายใช้คนไปขว้างปาชาวเรือตามลำคลองขอบป่าช้าที่ฝังศพอำแดงนาก

แต่ว่าข้อมูลจากหลักฐานตามคำของนายกุหลาบก็ยังไม่บางทีอาจปักใจน่าเชื่อถือ โดยเฉพาะช่วงเวลาที่เกิดเหตุผีแม่นาก

เมื่อพิจารณาจากพระนิพนธ์ของม.จ.หญิงพูนพิศมัย ดิศกุล เรื่อง “ชีวิตและก็งานของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ” ที่เล่าว่า ตอนที่กรมพระยาดำรงฯ ยังเป็นนายทหารรักษาวังหลวง (ราวๆ ใกล้ๆพุทธศักราช 2420) สมเด็จฯ กับเจ้าพี่เจ้าน้องเคยลองถามคนเข้าออกประตูวังว่า ในบรรดารายชื่อ “ท่านขรัวโต (สมเด็จพุฒาจารย์), พระพุทธยอดฟ้าฯ รัชกาลที่ 1, จำไม่ได้ว่าใคร และก็อีนากพระโขนง” ระหว่าง 4 ท่านนี้รู้จักใครบ้าง

คนกลับรู้จัก “อีนากพระโขนง” มากที่สุด สะท้อนให้มีความเห็นว่าคนรู้จักแม่นากกันมานานพอควรแล้ว

ส่วนปัญหาว่า แม่นาก กับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) ไปเกี่ยวข้องกันได้เช่นไร เอนก เขียนอธิบายไว้ว่า หนังสือชีวประวัติสมเด็จพระพุฒาจารย์โต ที่เขียนเมื่อ พุทธศักราช 2473 โดยมหาอำมาตย์ตรี พระยาทิพโกษา (สอน โลหะนันทน์) อดีตกาลข้าราชการกระทรวงการต่างประเทศ

รายละเอียดตอนหนึ่งอ้างอิงมาจากคำกล่าวของเจ้านายหม่อมราชวงศ์วังหลังที่ไม่ปรากฏนาม เล่าให้พระยาทิพโกษาว่า พักหนึ่งสมเด็จฯ ท่านทำอะไรแปลกๆอยู่จังหวัดกรุงเทพมหานคร ไม่มีเวลาว่างวันใดวันหนึ่ง ผู้คนไปมาไม่ขาดสาย จำเป็นต้องเอาปัสสาวะสาดกุฏิบ้าง ทาหัวบ้างจนกระทั่งหัวเหลือง แล้วก็ยังไปพักผ่อนในป่าช้าผีดิบวัดสระเกศ

เมื่อครั้งนางนากพระโขนงตายอีกทั้งกลม ปีศาจของนางกำเริบ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) เข้าใจ ท่านลงไปค้างที่วัดมหาบุศย์ ตกค่ำก็ไปนั่งหน้าปากหลุม เรียกนางนากขึ้นมาสนทนา เรื่องราวหลังจากนั้นก็เป็นไปตามที่ทุกคนเล่าต่อกันมาเป็น พระพุฒาจารย์เจาะกระดูกหน้าผากนางนาก ขัดเกลาเป็นมัน นำมาวัดระฆัง ลงยันต์เป็นอักษรไว้ตลอด เจาะเป็นปั้นเหน่งคาดเอว ปีศาจในพระโขนงก็หายกำเริบ

ส่วนปั้นเหน่งนั้น เล่าต่อกันมาว่า สมเด็จฯ มอบให้หม่อมเจ้าพระพุทธบาทปิลันทน์

เรื่องราวกลุ่มนี้เป็นการอ้างอิงคำกล่าวจากเจ้านายหม่อมราชวงศ์วังหลัง ซึ่งยังไม่อาจจะพิสูจน์ความจริง ไม่บางทีอาจหาหลักฐานมายืนกระทั่งถึงได้ ยังมีวิภาควิจารณ์กันไปต่างๆนานา บางคนว่า สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) เป็นพระผู้ใหญ่มาก การเกี่ยวข้องกับผีชาวบ้านอาจเป็นได้ยาก แล้วก็ท่านไม่น่ายุ่งเกี่ยวกับไสยศาสตร์ขนาดเอาหน้าผากแม่นากมาคาดเอว

นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาจากช่วงเวลาที่พระยาทิพโกษา นำเรื่องแม่นากมาเขียนก็ห่างไกลเรื่องมากแล้ว เขียนเมื่อ พ.ศ. 2473 แต่ว่าความเกี่ยวข้องระหว่างแม่นากกับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) ก็เป็นด้วยการบอกกล่าวประการนี้

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *